GİB'in Küresel Asgari Vergi Altyapısı Netleşiyor: Beyanname ve Bildirim Taslakları Yayımlandı
Ne Oldu?
Gelir İdaresi Başkanlığı, Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (Küresel ATV) kapsamındaki beyan ve bildirim yükümlülüklerine ilişkin duyurusunu 8 Nisan 2026 tarihinde kamuoyuyla paylaştı. Duyuruya eklenen taslak belgeler, raporlama altyapısının ana hatlarını ortaya koyması bakımından önemli bir referans noktası oluşturmaktadır.
Duyuruyla birlikte yayımlanan dört taslak belge ön bilgilendirme amacı taşımakta olup nihai haliyle e-beyan sistemi üzerinden uygulamaya alınacaktır. Mükellefler ve kapsama giren çok uluslu işletme (ÇUİ) grupları, bu taslakları beyan sürecine hazırlık açısından temel bir kaynak olarak değerlendirmelidir.
Yasal Çerçeve: IIR ve UTPR
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun Ek 7. maddesi, Küresel ATV'nin gelirin dahil edilmesi esası (Income Inclusion Rule — IIR) ve yetersiz vergilendirilen ödemeler esası (Undertaxed Payments Rule — UTPR) çerçevesinde uygulanacağını hükme bağlamaktadır. IIR kapsamında Türkiye, bir ÇUİ grubuna bağlı ve yurt dışında yerleşik işletmelerin yeterince vergilendirilmediği durumlarda tamamlayıcı vergiyi tahsil etme yetkisini ana işletme konumundaki Türk kuruluşlar üzerinden kullanmaktadır. UTPR ise IIR'ın uygulanamadığı durumlara ilişkin ikincil bir güvence mekanizması olarak işlev görmektedir.
Mükellef Tespiti: Kim Beyan Verecek, Kim Bildirimde Bulunacak?
Bu noktada kritik bir ayrım yapmak gerekiyor.
KVK Ek Madde 7 uyarınca Küresel ATV mükellefi sayılanlar, yani Türkiye'de yerleşik nihai ana işletme, ara ana işletme veya kısmen sahip olunan ana işletme konumundaki kuruluşlar, kurumlar vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairesinde "0064 – Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi" mükellefiyeti tesis ettirecek ve beyanname verecektir. Mükellefiyet tesisi, beyan yükümlülüğünün ön koşulu niteliğinde olduğundan bu adımın zamanında atılması gerekmektedir.
Öte yandan Küresel ATV mükellefi olmayan ancak kapsama giren ÇUİ gruplarına dahil Türkiye iştirakleri de yükümlülükten muaf değildir. Bu işletmeler için beyanname yükümlülüğü öngörülmemekle birlikte ayrı bir bildirim mekanizması işletilecektir. Dolayısıyla bir Türkiye iştirakin Küresel ATV mükellefi olmaması, o iştirakin herhangi bir yükümlülük taşımadığı anlamına gelmemektedir.
Taslak Belge Seti: Dört Doküman, Farklı Roller
GİB'in duyurusu kapsamında yayımlanan taslak dört belgeden oluşmaktadır.
1- Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Beyannamesi
Ana beyanname niteliği taşıyan bu belge, Küresel ATV mükelleflerinin temel raporlama aracıdır. IIR çerçevesinde her ülke için efektif vergi oranı (ETR), güvenli liman uygulamalarının durumu, Küresel ATV matrahı, hesaplanan vergi tutarı ve mükellefte kalan nihai yük ayrı satırlar halinde raporlanacaktır. Beyannameye ek olarak Küresel ATV Bilgi Beyannamesi ile bağlı işletmelere ait bireysel finansal tablolar sunulması gerekmektedir.
Bu noktada dikkat çeken husus, konsolide raporlama verilerinin bireysel finansal tablolarla mutabık olması zorunluluğudur. GloBE hesaplamaları doğası gereği konsolide veriler üzerinden yürütülmekte, ancak Türkiye idaresi her bağlı işletmenin bireysel finansal görünümünü de ayrıca talep etmektedir. İki veri seti arasındaki herhangi bir uyumsuzluk, inceleme süreçlerinde açıklama yükümlülüğü doğurabilir
2- Küresel ATV Bilgi Beyannamesi
OECD'nin GloBE Information Return (GIR) formatıyla büyük ölçüde örtüşen bu beyanname, Küresel ATV hesaplamalarına ilişkin kapsamlı teknik detayların raporlandığı belgedir. İçerik olarak; grup yapısı ve mülkiyet ilişkileri, ülke bazlı kazanç ve kapsanan vergi verileri, ertelenmiş vergi düzeltmeleri, SBIE (madde bazlı kazanç istisnası) hesaplamaları, nitelikli yerel asgari tamamlayıcı vergi (QDMTT) uygulamaları ile IIR ve UTPR kapsamında verginin yargı bölgeleri arasındaki tahsisatına ilişkin detaylı tablolar yer almaktadır.
Bu beyannameyi Türkiye'ye sunmak zorunlu değil, isteğe bağlıdır. Ancak Bilgi Beyannamesini Türkiye’de sunmayı tercih eden mükelleflerin bunu Küresel ATV Beyannamesi ekinde iletmeleri gerekmektedir. GIR'i başka bir yargı alanına sunan gruplar ise bu tercihin bildirim formlarındaki yansımalarını göz önünde bulundurmalıdır.
Beyan yöntemi açısından önemli bir teknik husus: her iki beyanname de XML/JSON formatında talep edilmeyecek; yeni e-beyan sistemi üzerinden ekran bazlı doldurulacaktır. Bu tercih, veri hazırlama ve sistem entegrasyonu süreçlerini doğrudan etkileyen pratik bir karar olarak öne çıkmaktadır.
3- Küresel ATV’ye İlişkin Bildirim Formu
Küresel ATV mükellefi olmayan Türkiye iştiraklerine özgü bu dört bölümlük form; bağlı işletmeye ilişkin kimlik bilgilerini, ÇUİ grubuna ait genel verileri, Türkiye'de yerleşik Küresel ATV mükellefinin varlığına dair beyanı ve GIR'in sunulduğu yargı alanına ilişkin bilgileri kapsamaktadır.
Formun kritik noktası şudur: Türkiye'de yerleşik bir Küresel ATV mükellefi mevcutsa, form yalnızca temel kimlik ve mükellef bilgileriyle sınırlı tutulmaktadır. Böyle bir mükellef yoksa bildirimde bulunacak iştirakin, GIR'in sunulduğu ülkenin GIR-MCAA'ya taraf olup olmadığını açıkça belirtmesi zorunludur. Türkiye'nin GIR-MCAA'ya henüz taraf olmadığı hatırlatılmalıdır; bu durum özellikle GIR'i Türkiye dışında sunan gruplar açısından dördüncü belgeye geçişi tetikleyen temel faktör haline gelmektedir.
4-Çok Uluslu İşletme Grubuna İlişkin Genel Bilgiler Formu
Bu form, Bildirim Formunda "GIR sunulmamıştır" veya "GIR-MCAA'ya taraf olmayan bir ülkede sunulmuştur" seçeneğinin işaretlendiği durumlarda devreye girmekte ve Bildirim Formu ekinde sunulmak zorundadır.
İçerik itibarıyla GIR'in bir alt kümesi niteliğinde olan form; nihai ana işletme (NAİ) dahil ÇUİ grubunun tamamına ilişkin kurumsal yapı, mülkiyet ilişkileri ve her bir bağlı işletmenin Küresel ATV kapsamındaki statüsünü kapsamaktadır. Formun amacı, Türkiye idaresinin GIR'e doğrudan erişemediği durumlarda grup hakkında temel ve kritik bilgilere ulaşmasını sağlamaktır. Bu bakımdan söz konusu form yalnızca Türkiye'deki bağlı işletmeyi değil, grubun tamamını ilgilendiren verilerin merkezi ve tutarlı biçimde sunulmasını gerektirmektedir.
Değerlendirme: Dikkat Çeken Noktalar
Taslak belgeler bir bütün olarak ele alındığında birkaç husus öne çıkmaktadır.
Türkiye'nin GIR-MCAA'ya taraf olmaması, yurt dışında GIR sunan grupların Türkiye'deki iştirakleri için otomatik bilgi akışını engellemektedir. Bu nedenle idare, söz konusu boşluğu Genel Bilgiler Formu aracılığıyla kapatmayı hedeflemektedir. Grupların GIR stratejisini belirlerken bu sonucu göz önünde bulundurması gerekmektedir.
Bilgi Beyannamesinin GIR formatıyla uyumu olumlu bir gelişme olmakla birlikte, iki belge arasındaki teknik farklılıkların detaylı incelenmesi gerekecektir. Türkiye'ye özgü bir Bilgi Beyannamesi sunmayı tercih eden gruplar, mevcut GIR altyapısını doğrudan kullanamayabilir; ek bir uyarlama süreci gerekebilir.
Ne Yapmalı?
30 Haziran 2026, 2024 hesap dönemi için Küresel ATV beyannamesinin son tarihidir. Bu tarihe kadar tamamlanması gereken başlıca adımlar şöyle sıralanabilir:
Öncelikle Türkiye'deki her bir işletmenin Küresel ATV mükellefi mi yoksa yalnızca bildirimde bulunacak bir iştiraki mi olduğunun netleştirilmesi gerekiyor. Bu tespit, hangi belgenin hazırlanacağını ve hangi veri setinin derleneceğini doğrudan belirlemektedir.
Ardından GIR'in Türkiye'ye mi yoksa başka bir yargı alanına mı sunulacağına grup genelinde karar verilmelidir. Bu tercih, hem Bilgi Beyannamesi hem de Bildirim Formu'nun kapsamını ve Genel Bilgiler Formu yükümlülüğünün doğup doğmayacağını şekillendirmektedir.
Veri hazırlığı açısından ise konsolide finansal verilerle bireysel tablolar arasındaki uyumun erken aşamada kontrol edilmesi önerilmektedir; bu, sürece geç başlandığında ciddi zaman baskısı yaratabilecek bir unsurdur.
Son olarak, farklı yükümlülük türleri aynı grup bünyesindeki farklı Türkiye işletmelerini etkileyebileceğinden, beyan ve bildirim süreçlerinin grup genelinde merkezi bir koordinasyon çerçevesinde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi uygulamasına ilişkin olarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan duyuru ile ekindeki taslak beyanname ve bildirim formlarına, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın internet sitesinde yer alan aşağıdaki bağlantı aracılığıyla erişim sağlanabilmektedir:
Gelir İdaresi Başkanlığı İlgili Sayfası
